Ott India News Logo
Recent Posts
Connect with:
Wednesday / October 27.
Homeન્યૂઝગાંધી જયંતિ નિમિત્તે જાણો તેમના ગુરુ શ્રીમદ રાજચંદ્ર સાથેનો ઇતિહાસ

ગાંધી જયંતિ નિમિત્તે જાણો તેમના ગુરુ શ્રીમદ રાજચંદ્ર સાથેનો ઇતિહાસ

Gandhi Jayanti
Share Now

સમગ્ર ગુજરાત એટલે ઐતિહાસિક ધરોહર અને ગુરુઓની તપોભૂમિ. આવી એક તપોભૂમિ કે જે સાબરકાંઠાના ઈડરમાં આવેલું ઇડર ગઢ તરીકે ખ્યાતનામ છે. આ ઇડર ગઢ અજય અને અમર છે તેવા ઈડર ગઢની પાસે આવેલી તપોભૂમિ જ શિલા ઉપર શ્રીમદ રાજચંદ્ર જી એ તપો ભૂમિને પવિત્ર બનાવેલી. આજે ગાંધી જયંતિ (Gandhi Jayanti)ના દિવસે ગાંધી બાપુને યાદ કરીએ તો તેમના ગુરુ તરીકે ગાંધીથી લઈને મહાત્મા ગાંધી સુધી નામના પુરા વિશ્વમાં નામના મેળવી હોય અને જ્યાં આ ગુરુ રાજચંદ્ર જી સાથેનો પત્ર વ્યવહાર અને મુલાકાત દ્વારા માનતા હતા. તેવી આ જગ્યા આહલાદક પહાડો ગીરી મારા વનરાજી અને કુદરતી સૌંદર્યનો ખજાનો પક્ષી પશુના કલકલાહટ વચ્ચે વસેલું ટેકરી પર સુંદર મજાનું રાજચંદ્ર વિહાર ધામ તરીકે પ્રખ્યાત છે. આજુબાજુની આ તપોભૂમિમાં કેટલા ઋષિ-મુનિ લઈ ગુરુ, મહંતો, તીર્થંકરો, શૂરવીરો, મહાપુરુષો, રાજાઓ એ વસેલા અને સમય વિતાવેલો તેવી ગાંધી બાપુ સાથે જોડાયેલી આ જગ્યાનો જુઓ વિશેષ અહેવાલ…

ગાંધી જયંતિ (Gandhi Jayanti)નિમિત્તે જાણો તેમના ગુરૂ વિશે

રાજચંદ્ર વિહાર ઇડરથી 2.5 કી.મી.ના અંતરે ઘંટિયા પહાડ ઉપર ખૂબ સુંદર નઝારો પહાડની ટોચ પર આવેલો છે. લાગે છે કે કુદરતના સમીપ આવ્યા હોય તેવું શાંતિની અનુભૂતિ અપાવતું આ સુંદર નયનરમ્ય આલ્હાદક અને રમણીય સ્થળ છે. જે લોકો શાંત વાતાવરણમાં સમય વિતાવવાનો પસંદ કરતા હોય તેમને માટે આ સ્થાન પવિત્ર અને શાંત છે. સાબરકાંઠા (Sabarkantha)ના ઈડરથી રાજચંદ્ર વિહાર તરફ જેમ જશો ત્યાં પહાડોનું સુંદર નજારો જોઈને તમને ઠંડક સાઠો સાથ ખુશીની લાગણી થશે. આ જગ્યા ઉપર ચડવા માટેની પકડીને ચાલી શકાય તે રીતે રેલીગ સાથેની પગથિયાંની વ્યવસ્થા કરવામાં આવેલી છે. જેમ જેમ આગળ વધશો તેમ તેમ સુંદર નયનરમ્ય નજારો અને ઇડરની પહાડોની ગિરિમાળાની સુંદરતા જોઈને અચંબિત થઈ જશો. તો આગળની તરફ શ્રીમદ રાજચંદ્ર જીના ઉપદેશોની તક્તિ વાંચતા-વાંચતા તમે ઇડરના ઘંટીયા પહાડ તરફ આગળ વધશો તેમ તમને મનમાં શુદ્ધતા પવિત્રતા શાંત વાતાવરણના સંગમની અનુભુતી થશે. આ જગ્યા પર તમે જાણે કોઈ અલૌકિક જગ્યામાં આવ્યા હોય તેવું લાગશે. શ્રીમદ રાજચંદ્રજીના ભક્તો, સેવકો અને આધ્યાત્મિક તીર્થંનકરો, મુનિઓ ભિક્ષુકો અને શાંત પ્રિય લોકો આ જગ્યા પર ધ્યાન તેમજ સાધના માટે આ તપોભૂમિ પર અહીં આવતા હોય છે.

મંદિરનો નજારો કેવો લાગે છે

આ જગ્યા પર તમે પરોઢે ઉગતા સુરજને અને સાંજે આથમતા સુરજને માણી શકો છો. મંદિરથી તળેટીથી લઈ ઇડર ગઢ અને શહેર તરફના આજુબાજુના દ્રશ્યો ખુબ જ આહલાદક નજારો જોવા મળે છે. રાજચંદ્ર વિહારની મંદિરની સમિપ ઉપરની સાઈડ તરફ એક સુંદર મજાની ટેકરી દેખાય છે તે ટેકરી પર ચંદ્રપ્રભુની ડેરી તરીકે ચન્દ્રપ્રભુનું નાનું મંદિર આવેલું છે. આ મંદિર અને આ ટેકરી સુંદર નજારો જોઈને તમને ટ્રેકિંગ કરવાનું મન પણ થાય તેવી આ સુંદર જગ્યા છે. ત્યાંથી તમને લાગશે કે હું ઇડર (Idar)ના સૌથી ટોચ ઉપરની જગ્યા પર હોઉં તેવું લાગશે અને ત્યાંથી ચારો તરફ સુંદર નજારો દેખાશે. એવું કેહવાય છે કે શ્રીમદ રાજચંદ્ર સાધના અને તપશ્ચર્યા કરી હતી અને લાંબો સમય અહીંયા વિતાવ્યો હતો. જે જગ્યા પર તેમને તપ અને સાધના કરી હતી તે આજે પણ છે તેને સિદ્ધશીલા તરીકે મનાય છે. જે હાલમાં આ ધ્યાન મંદિરમાં સિદ્ધશીલા કહેવાય છે. શ્રીમદ રાજચંદ્ર ગાંધીજીના આધ્યામિક ગુરુ હતા.

ગાંધીજીએ કોની પાસેથી માર્ગદર્શન મેળવ્યું

ઇડરનું ભૂમિ એટલે ઋષિમુનિઓ, તીર્થંકરોની પવિત્ર અને પુણ્ય ભૂમિ એટલે ઇડરની ભૂમિ પર કઈક નવરત્નો અહીંયા પેદા થયા હતા અને આવા શૂરવીરોએ સમય વિતાવ્યો છે. જેમ કે બપ્પા રાવલ જેવા શૂરવીરોની જગ્યા ગણાય છે. સાથો સાથ શ્રીમદ રાજચંદ્ર જી મુંબઈ ખાતે પોતે મોટા ધનિક વેપારી હતા અને તેઓ આધ્યાત્મિક સાદગી સાથે આ ઇડરની ભૂમિ પર તેઓએ જ્ઞાનની ગંગા વહેતી કરી હતી. આ જગ્યાઓ પર શૂરવીરો સાથે સાથે ઋષિમુનિઓ અને આપણા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી (PM Narendra modi)એ પણ અહીંયા સમય વિતાવ્યો તેવી આ પવિત્ર જગ્યાથી ઇડર ગઢ (Idar Gadh)ના પહાડોને અજય અને અમર તરીકે ગણવામાં આવે છે. ગાંધી બાપુ (Gandhi Bapu)ને બાળપણમાં બીક લાગે ત્યારે રામ નામ લેવાનો મંત્ર આપનાર દાઈ રંભાથી લઈને શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર, ટોલ્સ્ટૉય, રસ્કિન જેવા નામી વિચારકો તથા ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલે જેવા રાજપુરુષો પાસેથી મહાત્મા ગાંધીજીએ માર્ગદર્શન મેળવ્યું. એ જે બધા પ્રત્યેની કૃતજ્ઞતા ગાંધીજીએ અનેક ઠેકાણે તેઓએ વ્યક્ત કરી છે.

આ પણ વાંચો: Gandhi Jayanti 2021: જાણો ગાંધીજીના જીવનની કેટલીક રસપ્રદ વાતો વિશે

શ્રીમદ્ રાજચંદ્રે ખ્રિસ્તી ધર્મથી આકર્ષાયેલા મોહનદાસ ગાંધીને હિંદુ ધર્મનું મહાત્મ્ય સમજાવેલું હતુ. ગાંધીજીના જીવનમાં એક સમય એવો આવ્યો જ્યારે તેમને હિંદુ ધર્મ પર શંકા ઉત્પન્ન થવા લાગી અને ખ્રિસ્તી ધર્મ પ્રત્યે આકર્ષણ થવા લાગ્યું હતુ. આ વાત દક્ષિણ આફ્રિકામાં તેમના શરૂઆતના દિવસોની છે. આવા સમયે તેમની શંકાઓનું સમાધાન શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર (Shrimad Rajchandra)એ કર્યું હતુ. આશ્ચર્યની વાત તો એ છે કે બાપુને હિંદુ ધર્મનો મર્મ સમજાવવાવાળા શ્રીમદ્ પોતે જૈન ધર્મી હતા. ગાંધીજીએ લગાતાર બે વર્ષ લગી શ્રીમદ્ રાજચંદ્રની દિનચર્યા એકદમ નજીકથી જોઈ હતી. આ વિશે તેમણે લખ્યું હતુ કે, તેમના પાસે હંમેશા કોઈને કોઈ ધર્મ પુસ્તક અથવા વહી પડી રહેતી. જે કંઈ વિચાર આવતા તે વહીમાં લખી નાખતા. ક્યારેક ગદ્ય, ક્યારેક પદ્ય. અપૂર્વ અવસર નામક કવિતા પણ એવી રીતે જ લખી હશે. ખાતા, પીતા, બેઠતા, સૂતાં પ્રત્યેક ક્રિયા કરતા વખતે તેમનામાં વૈરાગ્ય રહેતું. ક્યારેય તેમને કોઈ વૈભવ માટે મોહ થયો હોય એવું મેં નથી જોયું.

ગાંધીજીના આધ્યાત્મિક ગુરૂ તરીકે કોણ જાણીતા હતા

શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર (Shrimad Rajchandra)એ ગુજરાતી કવિ, જૈન ફિલસૂફ અને જ્ઞાતા હતા. તેઓ ગાંધીજીના આઘ્યાત્મિક ગુરુ તરીકે જાણીતા છે. તેમનો જન્મ ૯ નવેમ્બર ૧૮૬૭ અને દેવ દિવાળીને દિવસે મોરબી પાસેનાં વવાણિયા ગામે થયો હતો. દશાશ્રીમાળી વણિક જ્ઞાતિમાં જન્મેલા શ્રીમદ્ રાજચંદ્રના પિતાનું નામ રાવજીભાઈ અને માતાનું નામ દેવબાઈ હતું. તેઓ નાનપણમાં ‘લક્ષ્મીનંદન’, પછીથી ‘રાયચંદ’ અને ત્યારબાદ ‘શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા હતા. શ્રીમદ્ રાજચંદ્રનો આશ્રમ સુરેદ્રનગરના સાયલા તાલુકામાં આવેલો છે. કહેવાય છે કે, રાજચંદ્રને ૭ વર્ષની વયે પૂર્વજન્મનું જ્ઞાન થયું હતું. ૮ વર્ષની ઉંમરે કવિતા લખવાનો આરંભ કર્યો હતો. ૯મા વર્ષે રામાયણ અને મહાભારત સંક્ષેપ્ત પદોમાં લખ્યું. ૧૨થી ૧૬ વર્ષની વયમાં આઘ્યાત્મિક પુસ્તકોનું તેમણે સર્જન કર્યું હતુ. તેઓ શતાવધાન અર્થાત એકસાથે સો ક્રિયાઓ એક ઘ્યાને સફળતાપૂર્વક કરી શકતાં હતાં. પત્ની ઝબકબાઈ સાથે સંસારમાં રહી સાધુ જેવું જીવન જીવીને આઘ્યાત્મ ઉન્નતિને પ્રાપ્ત કરી. ૩૩ વર્ષની વયે ૯ એપ્રિલ ૧૯૦૧નાં રોજ ખેડા ખાતે મૃત્યુ પામ્યાં હતા.

ગાંધીજીએ પોતાની આખરી સફર બનાવી હતી સરળ

“ગુરુ ગોવિંદ દોઉ ખડે કાકે લાગૂ પાય, બલિહારી ગુરુ આપને ગોવિંદ દિયો બતાય”- કહેવાય છે કે ગુરુ વિના જ્ઞાન ક્યાંથી મળે. મહાત્મા ગાંધીને અસંખ્ય લોકોએ પોતાના ગુરુ માન્યા છે. તેમને આપેલા સંદેશ અને વિચારને પોતાના જીવનમાં ઉતારીને પોતામાં અને અન્ય વ્યક્તિઓનાં જીવનમાં પરિવર્તન આણ્યું છે. જો શિષ્ય મહાત્મા ગાંધીજી જેવો હોય તો આવા ગુરુ વિષે માહિતગાર થવા ભાવ સ્વાભાવિકપણે આવે. ગાંધીજી એ “મારું જીવન એજ મારો સંદેશ” કહ્યું હોય તો તેમના જીવનમાં વિવિધ તબ્બકે મળેલા માર્ગદર્શનને કારણે ગાંધીજીએ જીવનની સફળતાઓ આંબી છે. ગાંધીજીએ પોતાના મુલ્યો, વિચારો અને આદર્શોને વળગી રહીને “મોહનદાસ માંથી મહાત્મા” સુધીની આખરી સફરને ગણે અંશે સરળ બનાવી હતી. ગાંધીએ પોતાના જીવન દરમિયાન ઘણા મહાનુભાવો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા દાખવી છે. રાજકીય ગુરુનું નામ તો તેમણે ઘણી જગ્યાએ ઉલ્લેખ કર્યો છે, પરંતુ ગાંધીજી (Gandhiji)નાં આધ્યાત્મિક ગુરુ તરીકે જો કોઈનું નામ લઇએ તો તે હતા રાયચંદભાઈ કે શ્રીમદ રાજચંદ્ર. તે વિષે ગાંધીએ લખ્યું છે કે “રાયચંદભાઈને વિશે મારો આટલો આદર છતાં તેમને હું મારા ધર્મગરુ તરીકે મારા હૃદયમાં સ્થાન ન આપી શક્યો.” શ્રીમદ રાજચંદ્ર ડૉ. પ્રાણજીવન મહેતાનાં મોટાભાઈ રેવાશંકરનાં જમાઈ હતા અને ગાંધીજી ૨૨ વર્ષની ઉમરે જયારે બેરિસ્ટર થઈને હિન્દુસ્તાન પાછા આવ્યા ત્યારે ડૉ. પ્રાણજીવન મહેતાએ ગાંધીજી અને રામચંદ્રજીની મુલાકાત કરાવી હતી.

રાજચંદ્ર વિશે ગાંધીજીએ શું લખ્યુ છે?

શ્રીમદ રાજચંદ્ર અને અને ગાંધીજીની ઉમરમાં ઝાઝો ફેર નહતો. શ્રીમદ રાજચંદ્ર ગાંધીજીથી ત્રણ જેટલા વર્ષ મોટા હશે. રાજચંદ્ર સાથે પરિચય વધતા ગાંધીજીને શાસ્ત્રજ્ઞાન, આત્મદર્શન, અને શુદ્ધ ચરિત્ર જેવા ગુણોની જાણે લગની લાગી હતી. તેમનાથી મોટા એવા રાયચંદભાઈ(રાજચંદ્ર) વિશે ગાંધીજીએ લખ્યું છે કે “ મેં તેમને કદી મૂર્છિત સ્થિતિમાં નથી જોયા. દરેક ધર્મનાં આચાર્યોને મળવાનો પ્રયત્ન કયો છે. પણ જે છાપ મારા ઉપર રાયચંદભાઈએ પાડી તે બીજા કોઈ નથી પાડી શક્યા હું જાણતો હતો કે તેઓ મને ઈરાદાપૂર્વક આડે રસ્તે નહિ દોરે ને પોતાના મનમાં હશે એવું જ કહેશે.” આથી મારી આધ્યાત્મિક ભીડમાં હું તેમનો આશ્રય લેતો હતો. રાયચંદભાઈ વેપાર કરતા હતા ત્યારે પણ તેમના હાથમાં કોઈ વસ્તુ હોય ના હોય પરતું ધર્મનું પુસ્તક અથવા રોજનીશી ચોક્કસ રહેતા. ગાંધીજી જયારે પણ રાજચંદ્રજીની દુકાને જતા ત્યારે તે ઘર્મની વાર્તાઓ સંભળાવતા જોકે ગાંધીજીને ધર્મવાર્તાઓમાં રસ નહતો પડતો પરંતુ રાજચન્દ્રજીએ કહેલી ધર્મની વાર્તામાં તેમને રસ પડતો હતો. ગાંધીજીએ વિદેશમાં રહીને થિયોસોફી, ખ્રિસ્તી ધર્મ સહીત અન્ય ઘણા ધર્મનાં પરિચયમાં આવ્યા હતા. આધ્યાત્મિકતા અંગેના તેમના મનમાં ઉદભવતા પ્રશ્નોનું નિરાકણ શ્રીમદ રાજચંદ્ર પાસેથી લેતા. ગાંધીજીએ એકવાર શ્રીમદ રાજચંદ્ર (Shrimad Rajchandra)ને આધ્યાત્મિકતાને લગતા ૨૭ જેટલા પ્રશ્નોનો પત્ર લખ્યો અને શ્રીમદ રાજચંદ્રએ તેના વિસ્તૃત જવાબ પણ લખી મોકલ્યા.

ગાંધીજીનાં અહિંસા, વ્રતો અને અનેકાંતવાદ જેવા ગુણો તેમના જીવનમાં શ્રીમદ રાજચંદ્રનાં માર્ગદર્શનની અસરનું પરિણામ સ્વરૂપ છે. શ્રીમદ રાજચંદ્રની પુણ્યતિથિ નિમિતે પોતાના પ્રવચનમાં બોલતા ગાંધીજીએ જણાવ્યું હતું કે, તેમના જીવનમાંથી ચાર વસ્તુ શીખવા જેવી છે. ૧) શાશ્વત વસ્તુમાં તન્મયતા ૨) જીવનમાં સરળતા ૩) સત્ય અને ૪) અહિંસામય જીવન. વર્ષ ૧૯૩૫માં રાયચંદભાઈની જયંતિ નિમિત્તે પ્રવચનમાં ગાંધીજીએ કહ્યું કે, ‘એમના જીવનનો પ્રભાવ મારા પર એટલે સુધીનો પડેલો કે એક વાર મને થયું કે હું એમને મારા ગુરુ બનાવું. પણ ગુરુ તો બનાવવા ચાહીએ તેથી થોડા જ બની શકે છે? ગુરુ તો સહજપ્રાપ્ત હોવા જોઈએ,’ગાંધીજીએ પોતાના જીવન પર મોટી અસર કરનાર ત્રણ વ્યક્તિમાં તરીકે એક શ્રીમદ રાજચંદ્ર, ટૉલસ્ટૉયે અને રસ્કિને પોતાની આત્મકથા વર્ણવ્યા છે. પરંતુ આ પવિત્ર તપોભૂમિ જગ્યાઓ અને ઐતિહાસિક વારસાને જો સાચવવામાં આવેતો આવનાર પેઢી માટે સંસ્કાર સાથો સાથ વિરપુરુષો ની ધરોહર જોડાયેલી આ જગ્યાઓ માટે એક સાચવવું અને જાળવવું એટલું દરેકની ફરજ બને છે.

યુવા ગ્રુપ દ્વારા ગાંધી વિચારધારાનું ભવ્ય અને દિવ્ય આયોજન કરાયુ જુઓ વીડિયો:

વધુ માહિતી માટે અત્યારે જ ડાઉનલોડ કરો OTT INDIA APP

Android: http://bit.ly/3ajxBk4

IOS: http://apple.co/2ZeQjTt

No comments

leave a comment